نشت آب از محل درزهای بتن یکی از مشکلاتی است که می تواند کیفیت بهره برداری از استخر، مخزن، تونل، کانال، تصفیه خانه، دیوار زیرزمین و بسیاری از سازه های بتنی را تحت تأثیر قرار دهد. بتن پس از اجرا یک توده کاملاً یکپارچه و بدون مرز نیست؛ توقف بتن ریزی، تغییر ابعاد ناشی از دما، جمع شدگی و طراحی درزهای حرکتی باعث می شود نقاطی به وجود بیاید که آب بتواند از آن ها عبور کند. واتراستاپ یا نوار آب بند بتن برای کنترل همین مسیرها در محل درز نصب می شود. این محصول درون بتن یا روی بخش مشخصی از اتصال قرار می گیرد و با طولانی کردن مسیر عبور آب، ایجاد مانع پیوسته یا متورم شدن در تماس با رطوبت، احتمال نشتی را کاهش می دهد. انتخاب درست واتراستاپ باید پیش از بتن ریزی و با توجه به نقشه سازه، نوع درز، فشار آب، ضخامت عضو بتنی و شرایط اجرایی انجام شود؛ زیرا اصلاح یک انتخاب نادرست پس از تکمیل بتن ریزی معمولاً دشوارتر و پرهزینه تر است. واتراستاپ به تنهایی جای طراحی صحیح بتن آب بند، تراکم مناسب، کنترل ترک و اجرای دقیق درز را نمی گیرد، اما بخش مهمی از سیستم آب بندی سازه را تشکیل می دهد. در ادامه این مطلب از بتن کاور همراه ما باشید تا جزئیات مربوط به معرفی کارکرد این محصول را با هم مرور کنیم.
| نوع واتراستاپ | ساختار و روش عملکرد | محل مصرف رایج | نکته انتخاب |
| واتراستاپ PVC تخت | پروفیل انعطاف پذیر با آج ها و لبه های مهارکننده در بتن | درزهای اجرایی و محل توقف بتن ریزی | برای درزهای بدون حرکت قابل توجه مناسب تر است |
| واتراستاپ PVC حفره دار | دارای حفره یا بخش میانی انعطاف پذیر برای پذیرش حرکت | درزهای انبساطی و حرکتی | باید دامنه حرکت، فشار آب و عرض درز بررسی شود |
| واتراستاپ هیدروفیلی | نوار پلیمری یا لاستیکی منبسط شونده در تماس با آب | درزهای اجرایی، مقاطع پرتراکم و برخی اتصالات | سطح زیرکار، پوشش بتن و مهار نوار اهمیت زیادی دارد |
| واتراستاپ بنتونیتی | نوار پایه بنتونیت با قابلیت افزایش حجم در رطوبت | درز سرد، اتصال کف به دیوار و پیرامون برخی عبورها | نباید پیش از بتن ریزی برای مدت طولانی خیس شود |
واتراستاپ چیست و چگونه جلوی عبور آب را می گیرد؟
واتراستاپ نواری است که برای قطع مسیر نشت در محل اتصال دو مرحله بتن ریزی یا درز حرکتی سازه به کار می رود. زمانی که کف یک مخزن بتن ریزی می شود و دیوار در مرحله بعد اجرا می گردد، مرز میان این دو بتن یک درز اجرایی شکل می دهد. حتی اگر سطح بتن قبلی آماده سازی شود و بتن جدید نیز کیفیت مناسبی داشته باشد، این مرز نسبت به بدنه یکپارچه بتن مسیر حساس تری برای عبور آب به شمار می آید. واتراستاپ با قرارگرفتن در امتداد درز، مسیر مستقیم آب را مسدود یا طولانی می کند. در مدل ها PVC، آج ها و برجستگی های روی پروفیل باعث درگیری بهتر با بتن می شوند و عبور آب را دشوارتر می کنند. در مدل های منبسط شونده، نوار پس از تماس کنترل شده با آب متورم می شود و به دیواره های اطراف فشار وارد می کند تا فضای خالی درز بسته شود.
محصولات PVC برای درزهای اجرایی و انبساطی عرضه می شوند، در حالی که بسیاری از نوارهای هیدروفیلی برای درزهای اجرایی طراحی شده اند.
نکات مهم درباره عملکرد واتراستاپ عبارت اند از:
- مسیر درز باید پیش از سفارش محصول روی نقشه و در کارگاه مشخص شود.
- واتراستاپ باید در امتداد کامل محل درز ادامه داشته باشد و قطع ناخواسته نداشته باشد.
- مدل تخت برای درز اجرایی و مدل حفره دار برای درز حرکتی کاربرد رایج تری دارد.
- نوارهای منبسط شونده باید طبق دیتاشیت محصول و با پوشش بتنی کافی نصب شوند.
- تراکم بتن در دو طرف واتراستاپ باید با دقت انجام شود تا حفره و کرموشدگی ایجاد نشود.
- محل تقاطع، گوشه، تغییر جهت و اتصال دو رول باید از قبل طراحی شود.
انواع واتراستاپ و تفاوت مدل های PVC، هیدروفیلی و بنتونیتی
واتراستاپ PVC یکی از شناخته شده ترین گزینه ها برای آب بندی درزهای بتن است. این محصول از ترکیبات انعطاف پذیر پلی وینیل کلراید ساخته می شود و با شکل های گوناگون برای نصب میانی یا خارجی تولید می گردد. مدل های تخت معمولاً در محل درزهای اجرایی و مدل های دارای حفره مرکزی در محل درزهای انبساطی استفاده می شوند. حفره میانی اجازه می دهد پروفیل در برابر باز و بسته شدن محدود درز، تغییر شکل کنترل شده داشته باشد. عرض، ضخامت، فرم آج، محل نصب و ظرفیت حرکت باید با مشخصات پروژه هماهنگ شوند.
واتراستاپ هیدروفیلی از مواد آب دوست و منبسط شونده ساخته می شود. این نوار در حالت خشک ابعاد محدودی دارد و پس از تماس با آب، حجم آن افزایش پیدا می کند تا فضای خالی اطراف درز را ببندد. ابعاد جمع وجورتر این مدل، نصب آن را در برخی مقاطع پرتراکم یا نقاطی که جای دادن پروفیل پهن PVC دشوار است ساده تر می کند. واتراستاپ بنتونیتی نیز در گروه محصولات منبسط شونده قرار می گیرد، با این تفاوت که ترکیب آن بر پایه بنتونیت و مواد نگهدارنده ساخته می شود. این نوارها بیشتر برای درزهای اجرایی، اتصال بتن قدیم و جدید، پیرامون برخی لوله ها و نقاط مشابه به کار می روند. باید توجه داشت که قرارگرفتن زودهنگام نوار منبسط شونده در معرض باران یا آب کارگاه می تواند پیش از محصورشدن در بتن باعث تورم آن شود. به همین دلیل، زمان نصب و شرایط نگهداری اهمیت زیادی دارد
کاربرد واتراستاپ در استخر، مخزن، تونل و سازه های زیرزمینی
هر سازه بتنی که در یک سمت خود با آب، فاضلاب یا رطوبت خاک در تماس است، ممکن است به جزئیات آب بندی درز نیاز داشته باشد. استخرهای شنا، مخازن آب آشامیدنی یا صنعتی، حوضچه های فرایندی، کانال های انتقال آب، سدها، تونل ها، دیوارهای زیرزمین، پارکینگ های مدفون، فونداسیون های در تماس با آب زیرزمینی و تصفیه خانه ها از نمونه های رایج هستند.
در استخر و مخزن، واتراستاپ معمولاً در محل اتصال کف به دیوار، درزهای مرحله بندی بتن ریزی و درزهای طراحی شده نصب می شود. در تونل و سازه مدفون، هدف می تواند جلوگیری از ورود آب زیرزمینی به فضای داخلی باشد. در کانال و مخزن، جهت فشار ممکن است از داخل سازه به بیرون باشد.
مهم ترین محل های مصرف واتراستاپ شامل موارد زیر است:
- اتصال کف و دیوار استخر و مخزن بتنی
- درزهای اجرایی ناشی از توقف برنامه ریزی شده بتن ریزی
- درزهای انبساطی و حرکتی
- دیوار زیرزمین و سازه های پایین تر از تراز زمین
- تونل، کانال انتقال آب و سازه های هیدرولیکی
- حوضچه های تصفیه آب و فاضلاب
- سد، آب بند، سرریز و سازه های وابسته
- چاله آسانسور و فونداسیون در معرض آب زیرزمینی
- پیرامون برخی لوله ها، قطعات عبوری و اتصالات مدفون
- مخازن صنعتی با سیال سازگار با جنس واتراستاپ
نکات نصب و اجرای واتراستاپ برای رسیدن به آب بندی بهتر
حتی محصول باکیفیت نیز در صورت نصب نادرست نمی تواند نتیجه مورد انتظار را ایجاد کند. واتراستاپ PVC باید در محل تعیین شده ثابت شود تا فشار بتن تازه، رفت وآمد نیروها یا عملیات ویبره آن را جابه جا نکند. نیمی از عرض پروفیل در یک مرحله بتن ریزی و بخش دیگر در مرحله بعد مدفون می شود، مگر آنکه دیتیل پروژه روش دیگری را نشان دهد. اتصال به شبکه آرماتور باید با گیره یا روش مجاز انجام شود و سوراخ کردن بدنه اصلی نوار برای بستن سیم می تواند مسیر نشتی بسازد.
چک لیست کوتاه اجرای واتراستاپ:
- کنترل تیپ، عرض و متراژ محصول پیش از نصب
- بررسی سالم بودن رول و نبود پارگی، ترک، تاب یا تغییر شکل
- تمیزکردن محل درز و آماده سازی سطح بتن قبلی
- ثابت کردن نوار بدون سوراخ کردن بخش آب بند
- رعایت محور و تراز واتراستاپ در طول مسیر
- اجرای جوش آزمایشی پیش از اتصال قطعات اصلی
- کنترل کامل گوشه ها، سه راهی ها و چهارراهی ها
- جلوگیری از تماس مستقیم ویبراتور با واتراستاپ
- بتن ریزی یکنواخت در دو طرف نوار و جلوگیری از ایجاد حفره
- ثبت عکس و تأیید مسیر پیش از پوشانده شدن با بتن
جمع بندی
واتراستاپ محصولی برای آب بندی درزهای سازه بتنی است و زمانی بهترین نتیجه را می دهد که از مرحله طراحی تا اجرا به صورت یک سیستم پیوسته دیده شود. نوع درز، فشار آب، حرکت احتمالی، ضخامت عضو، تراکم آرماتور و شرایط محیطی تعیین می کنند که واتراستاپ PVC تخت، PVC حفره دار، هیدروفیلی، بنتونیتی یا ترکیبی از آن ها انتخاب شود. استفاده از مدل تخت در محل درز متحرک یا انتخاب پروفیل حفره دار بدون توجه به ابعاد و فشار آب، می تواند هزینه خرید را به نتیجه مطلوب تبدیل نکند. به همین ترتیب، نوار منبسط شونده ای که زودتر از زمان مناسب خیس شده یا بدون پوشش بتنی کافی نصب شده باشد، ممکن است عملکرد مناسبی نداشته باشد.